Verið er að kynna göngugötur til sögunnar í Reykjavík í auknum mæli. Svokallaðar sumargötur hafa verið í prófun undanfarin ár en þá eru götur helgaðar gangandi umferð yfir sumartímann. Í júlí verður Laugavegur á milli Vatnsstígs og Skólavörðustígs lokaður fyrir bílaumferð. Austurstræti, hluti Pósthússtrætis, hluti Hafnarstrætis og göturnar sem umlykja Ingólfstorg verða göngugötur í júlí og ágúst.
Mikil umræða hefur skapast um að gera Laugaveg að göngugötu í julí. Margir munu eflaust benda á að aðstæðurnar sem tilraunin er framkvæmd við hafi áhrif á útkomuna en tilraunin stendur aðeins yfir í mánuð og eru aðstæður hagstæðar hvað varðar veður, ferðamennsku, sumarleyfi og þar með fólksfjölda. Mánuður er ekki langur tími til þess að halda úti slíkum tilraunum en Borghildur telur þó að ýmislegt verði hægt að lesa út úr tilrauninni. Sérstaklega er áhugavert að skoða muninn á milli upplifunar vegfarenda í göngugötu og bílagötu.
Þegar ákveðið var í janúar síðastliðnum að opna götur fyrir gangandi umferð i miðbænum í sumar áttu Laugavegur frá Klapparstíg, Bankastræti, hluti Skólavörðustígs og Austurstræti að verða svæði fyrir gangandi vegfarendur. Ekki verður úr því að Bankastræti og Skólavörðustígur verði að göngugötum og slítur þetta göngusvæðið í sundur.
Á mótum Bankastrætis og Lækjargötu var áætlað að hafa samnýtt rými (e. shared space) sem ekkert bólar á. Nýtt undirlag hefur verið sett á gatnamótin en ekki er um samnýtt rými að ræða. Það er mjög varasamt að kynna samnýtt rými á þennan hátt fyrir borgarbúum. Samnýtt rými snýst um að allir vegfarendur hafi jafnan rétt til rýmisins og að aðgreiningu milli mismunandi tegunda umferðar sé haldið í algeru lágmarki. Eitt helsta boðorð samnýtts rýmis er að fjarlægja skuli öll umferðarljós og sem flestar merkingar. Í Lækjargötu er staðan þó allt önnur, gatnamótin hafa umferðarljós og algjör aðgreining er til staðar. Það er þó gaman að benda á að eftir breytingar á gatnamótunum er hægt að fara yfir Lækjargötu á ská og væri ef til vill skemmtilegt að merkja það með sérstökum hætti eins og víða er gert erlendis.
Merkingar á gatnamótum þar sem hægt er að fara yfir götuna á ská
Þó áætlanir hafi breyst að einhverju leyti eru tilraunirnar mikilvægar fyrir miðborgina. Síðastliðið sumar var Austurstræti breytt tímabundið í göngugötu en nú er búið að gera breytinguna varanlega á helmingi götunnar, milli Lækjargötu og Pósthússtrætis. Miðað við góðar viðtökur við tilrauninni í Austurstræti virðast Reykvíkingar vera opnir fyrir göngugötum og verður þess vegna spennandi að sjá viðbrögðin við sumargötunum í ár.
Nærtækt er að segja dæmisögur frá Kaupmannahöfn þegar rætt er um göngugötur í Reykjavík. Flestir Íslendingar þekkja Kaupmannahöfn vel og virðist það vera nánast einróma álit fólks að borgin sé skemmtileg og iðandi af lífi. Flestir leggja ferðalangarnir leið sína á aðalverslunargötuna Strikið. Auðvelt og þægilegt er að ferðast um götuna, en hún er helguð gangandi og hjólandi vegfarendum. Strikinu var breytt í göngugötu í desember árið 1962. Upphaflega var breytingin kynnt sem mánaðar hátíðarlokun, á meðan jólaverslun stæði sem hæst. Verslunareigendur voru upp til hópa óánægðir og bentu á veðurfar væri ekki það sama og í Suður-Evrópu þar sem göngugötur tíðkuðust. Einnig voru háværar raddir um að viðskipti myndu minnka til muna ef fólk þyrfti að ganga langa leið frá bílum sínum. Annað kom á daginn, fólk virtist taka götunni fagnandi og gatan varð gerð að göngugötu til frambúðar. Fleiri götur fylgdu í kjölfarið. Sem dæmi má nefna að Nyhavn var áður bílasvæði en hefur nú að geyma marga veitingastaði og iðar af mannlífi.
Nyhavn í Kaupmannahöfn
Sitt sýnist hverjum um að gera eigi Laugaveg að göngugötu. Sumir líta svo á að verið sé að loka fyrir bílaumferð en aðrir hugsa sem svo að verið sé að opna fyrir fólk og mannlíf. Þetta hljómar kannski eins og tvær hliðar á sama blaðinu en munurinn á hugarfarinu er mikill.
Sumir rekstraraðilar eru svartsýnir á tilraunina þó aðrir séu jákvæðir. Spurningar á borð við hvernig Laugavegur sem göngugata yrði í rigningu eða yfir vetrartímann vakna hjá hagsmunaaðilum og er nokkur hræðsla um að viðskiptin muni minnka með takmörkuðum aðgangi ökutækja. Aðgangur eldra fólks, fólks í hjólastól og annarra sem ekki geta gengið langar vegalengdir er einnig áhyggjuefni þeirra. Að auki tala margir rekstraraðilar um að ekki hafi verið nógu vel staðið að tilrauninni hjá borginni og að upplýsingar hafi borist seint og illa til þeirra.
Dæmið frá Kaupmannahöfn sýnir að ef rétt er haldið á spilunum getur miðbær Reykjavíkur þróast í svipaða átt og miðbær Kaupmannahafnar þar sem mannlíf, verslun og viðskipti blómstra þrátt fyrir takmarkaðan aðgang ökutækja. Þó nægir ekki að gera breytingar með hálfkáki eða í flýti. Þróun göngugatna í Kaupmannahöfn hefur tekið yfir 40 ár og mikilvægt er að huga að hinum ýmsu þáttum áður en götu er breytt varanlega.
Ef göngugata á að heppnast vel þurfa margir þættir í hönnuninni að smella saman. Sumargatan Laugavegur er að svo stöddu aðeins á tilraunastigi um mánaðarbil. Að því gefnu er ekki mögulegt að útfæra byggingarlega þætti götunnar svo best verði á kosið. Að mörgu þyrfti að huga, svo sem aðgengi fatlaðra, aðkomu sjúkrabíla og hvort, hvenær og hvernig takmörkuð umferð yrði leyfð um götuna.
Laugavegur í júní 2011
